विद्यार्थी सुरक्षा समिती (Student Safety Committee)
शाळा आणि शाळा परिसरात विद्यार्थ्यांची सुरक्षा अबाधित राखण्यासाठी प्रत्येक शाळेमध्ये ‘विद्यार्थी सुरक्षा समिती’ स्थापन करणे अनिवार्य आहे. नैसर्गिक आपत्ती (भूकंप, पूर), मानवनिर्मित आपत्ती (आग, अपघात) आणि मुलांमधील शारीरिक/मानसिक सुरक्षितता या सर्वांची काळजी घेणे हे या समितीचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
विद्यार्थी सुरक्षा समितीची प्रमुख उद्दिष्टे
१. शाळेची इमारत, क्रीडांगण आणि परिसराची सुरक्षा तपासणे.
२. आपत्कालीन परिस्थितीसाठी (उदा. आग, भूकंप) पूर्वतयारी करणे (Mock Drills).
३. विद्यार्थ्यांना रस्ता सुरक्षा आणि वाहतुकीचे नियम समजावून सांगणे.
४. शाळेतील पिण्याचे पाणी, स्वच्छतागृहे आणि विद्युत उपकरणांची नियमित तपासणी करणे.
५. विद्यार्थ्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे आणि प्रथमोपचार सुविधा उपलब्ध करणे.
विद्यार्थी सुरक्षा समितीची रचना (Committee Structure)
शासनाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार समितीची रचना खालीलप्रमाणे असावी
| अनुक्रमांक | पद (Designation) | सदस्य (Member Details) |
| १ | अध्यक्ष | शाळेचे मुख्याध्यापक / प्राचार्य |
| २ | उपाध्यक्ष | शाळा व्यवस्थापन समितीचे (SMC) अध्यक्ष |
| ३ | सचिव | शाळेतील सर्वात ज्येष्ठ शिक्षक / पर्यवेक्षक |
| ४ | सदस्य | पोलीस प्रतिनिधी (स्थानिक पोलीस स्टेशन किंवा बीट अंमलदार) |
| ५ | सदस्य | अग्निशमन दल अधिकारी (Fire Brigade Officer) – शक्य असल्यास |
| ६ | सदस्य | आरोग्य विभाग प्रतिनिधी (डॉक्टर किंवा नर्स – PHC) |
| ७ | सदस्य | वाहतूक पोलीस / आर.टी.ओ. प्रतिनिधी (RTO) |
| ८ | सदस्य | ग्रामपंचायत / नगरपरिषद / महापालिका सदस्य (स्थानिक लोकप्रतिनिधी) |
| ९ | सदस्य | पालक प्रतिनिधी (माता आणि पिता – प्रत्येकी १) |
| १० | सदस्य | विद्यार्थी प्रतिनिधी (मुलगा आणि मुलगी – मंत्रिमंडळ प्रमुख) |
| ११ | सदस्य | शाळेचे सुरक्षा रक्षक (Security Guard/Watchman) |
विद्यार्थी सुरक्षा समितीचा अहवाल (इतिवृत्त) कसा लिहावा?
शाळा आणि विद्यार्थी सुरक्षा हा सध्या अत्यंत संवेदनशील आणि महत्त्वाचा विषय बनला आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण विभागाच्या आदेशानुसार, प्रत्येक शाळेत ‘विद्यार्थी सुरक्षा समिती’ (Student Safety Committee) स्थापन करणे अनिवार्य आहे.
परंतु, अनेकदा शिक्षकांना प्रश्न पडतो की, या समितीच्या मासिक बैठकीचे अहवाल लेखन (Ahwal Lekhan) किंवा इतिवृत्त (Meeting Minutes) नेमके कसे लिहावे? त्यात कोणते विषय घ्यावेत? आणि ठराव कसा मांडावा?
या पोस्टमध्ये आपण विद्यार्थी सुरक्षा समितीचे इतिवृत्त लिहिण्याची अचूक पद्धत आणि नमुने पाहणार आहोत.
इतिवृत्त रजिस्टरची पूर्वतयारी
सर्वप्रथम शाळेसाठी एक स्वतंत्र ‘विद्यार्थी सुरक्षा समिती रजिस्टर’ असावे. रजिस्टरच्या पहिल्या पानावर समितीची रचना (Committee Structure) आणि सर्व सदस्यांची नावे, पद आणि संपर्क क्रमांक लिहावेत.
बैठकीची सुरुवात (Header Format)
प्रत्येक महिन्याच्या सभेची नोंद करताना पानाचा वरचा भाग खालीलप्रमाणे असावा:सभेचा क्रमांक : (उदा. सभा क्र. १)
दिनांक व वेळ : (उदा. १५ जून २०२५, दुपारी ३:०० वाजता)
ठिकाण : (उदा. मुख्याध्यापक कक्ष)
अध्यक्ष : (शाळेच्या मुख्याध्यापकांचे नाव)
उपस्थित सदस्य : (सभेला हजर असलेल्या ४-५ प्रमुख सदस्यांची नावे)
इतिवृत्ताचे ४ मुख्य रकाने (4 Column Format)
अहवाल लिहिताना तो मुद्देसूद असावा. त्यासाठी खालील ४ रकाने आखून घ्यावेत:
विषय (Subject) : सभेचे कारण किंवा चर्चेचा मुद्दा. (उदा. इमारत सुरक्षा, पिण्याचे पाणी इ.)ठराव क्रमांक : सलग क्रमांक द्यावेत.
ठरावाची सविस्तर माहिती (Resolution Details) : या रकान्यात विषयावर काय चर्चा झाली आणि अंतिम निर्णय काय घेतला, हे स्पष्ट लिहावे.
उदा. “पावसाळ्यामुळे वर्गाच्या खिडक्यांमधून पाणी येत असल्याने त्या दुरुस्त करण्याचे ठरले.”
याखाली सूचक (विषय मांडणारा) आणि अनुमोदक (विषयाला पाठिंबा देणारा) यांची नावे लिहिणे बंधनकारक आहे.
शेरा (Remarks) : कामाची सद्यस्थिती (उदा. मंजूर / कार्यवाही सुरू / पूर्ण).
अहवाल लिहिताना घ्यायची काळजी (Important Tips)
मागील सभेचा आढावा : प्रत्येक सभेची सुरुवात ‘मागील इतिवृत्त वाचनाने’ करावी.
स्पष्ट निर्णय : ‘चर्चा झाली’ असे लिहिण्यापेक्षा ‘अमुक करण्याचा निर्णय घेण्यात आला’ असे ठोस लिहावे.
आयत्या वेळीचे विषय : अजेंड्यावरील विषय संपल्यावर शेवटी अध्यक्षांच्या परवानगीने नवीन विषय घेता येतात.
स्वाक्षरी : इतिवृत्ताच्या शेवटी सचिव (शिक्षक) आणि अध्यक्ष (मुख्याध्यापक) यांची स्वाक्षरी असावी.
मासिक विषयांची निवड
सुरक्षा समितीमध्ये प्रत्येक महिन्याच्या ऋतूंनुसार विषय बदलावेत. उदा. जून-जुलैमध्ये पावसाळी सुरक्षा, ऑक्टोबरमध्ये आपत्ती व्यवस्थापन आणि जानेवारीत रस्ता सुरक्षा अभियान.
तुमच्या मदतीसाठी तयार नमुने (Ready Formats)
शिक्षकांचा वेळ वाचावा यासाठी आम्ही जून ते मार्च अशा संपूर्ण वर्षाचे तयार इतिवृत्त Word आणि PDF फॉरमॅटमध्ये उपलब्ध करून दिले आहेत.
तुम्ही खालील तक्त्यातून (Table) हे नमुने मोफत डाऊनलोड (Free Download) करू शकता आणि त्यात आपल्या शाळेचे नाव टाकून वापरू शकता.
जून महिन्याचे इतिवृत्त Word आणि PDF फॉरमॅटमध्ये Download करण्यासाठी पुढील बटनावर क्लिक करा.
